Birçok gıda üretim tesisinde sanitasyon programları düzenli olarak uygulanır. Temizlik planları oluşturulur, uygun kimyasallar kullanılır ve tüm süreçler kayıt altına alınır. Buna rağmen sahada sıkça karşılaşılan bir gerçek vardır: kontaminasyon tekrar eder.
Bu durum genellikle “sanitasyon yapılmadığı” anlamına gelmez. Aksine, çoğu tesiste sanitasyon yapılmasına rağmen riskin neden ortadan kalkmadığı sorusu cevapsız kalır. Sorun çoğu zaman temizlik faaliyetinin kendisinde değil, sanitasyonun gıda güvenliğini gerçekten güvence altına aldığı varsayımındadır.
Sanitasyon Yapılıyor Ama Neyi Kaçırıyoruz?
Sanitasyon birçok organizasyonda bir operasyonel görev olarak ele alınır: temizlik yapıldı mı, plan uygulandı mı, kayıt alındı mı? Ancak gıda güvenliği açısından asıl kritik soru şudur:
Bu sanitasyon uygulaması kontaminasyon riskini gerçekten ortadan kaldırdı mı?
Bu soruya net bir cevap verilemiyorsa, kontaminasyonun tekrar etmesi kaçınılmazdır.
Sorun Sanitasyonda Değil, Yaklaşımda
Sanitasyon ≠ Kontaminasyon Kontrolü
Sanitasyon, kontaminasyon riskini azaltan önemli bir araçtır; ancak tek başına risk kontrolü anlamına gelmez. Ekipman tasarımı, erişilemeyen yüzeyler, nem birikimi ve yeniden kontaminasyon yolları dikkate alınmadığında, temiz görünen alanlar bile risk taşımaya devam edebilir.
Kısacası, temizlik yapılması, riskin ortadan kalktığını garanti etmez.
Tekrar Eden Kontaminasyonun Temel Nedenleri
1. Yanlış Odaklanan Sanitasyon
Birçok tesiste sanitasyon görsel temizlik üzerinden değerlendirilir. Oysa mikrobiyolojik riskler her zaman görünür değildir. Kritik noktalar yerine alışılmış alanlara odaklanıldığında, risk ortadan kalkmaz; yalnızca yer değiştirir.
2. Doğrulama (Verification) Eksikliği
Sanitasyon sonrasında çoğu zaman şu soru sorulmaz:
Bu temizlik gerçekten etkili oldu mu?
Doğrulama yapılmadan uygulanan sanitasyon, ölçülmeyen bir varsayıma dönüşür. EMP sonuçları ve trend analizleriyle desteklenmeyen temizlik uygulamaları, sürdürülebilir güven sağlamaz.
3. EMP, Sanitasyon ve IPM Süreçlerinin Kopuk Yönetilmesi
Sanitasyon, EMP ve IPM birbirinden bağımsız yönetildiğinde riskin bütünsel resmi görülemez. EMP sonuçları sanitasyon sıklığını, IPM bulguları çevresel riskleri yönlendirmiyorsa, kontaminasyonun kök nedeni ortaya çıkarılamaz.
Bu durumda yalnızca semptomlar temizlenir, nedenler ortadan kaldırılmaz.
4. “Bunu Zaten Yapıyoruz” Yanılgısı
En tehlikeli varsayımlardan biri, yıllardır aynı şekilde yapılan sanitasyonun sorgulanmamasıdır. Prosesler değişir, ekipmanlar eskir, üretim yoğunluğu artar; ancak sanitasyon yaklaşımı aynı kalır.
Alışkanlıklar risklere uyum sağlamadığında, sanitasyon etkisini kaybeder.
Kayıt Var Ama Güvence Yok
Birçok tesiste sanitasyon kayıtları eksiksizdir. Ancak denetimlerde veya tekrar eden kontaminasyonlarda şu sorular sıklıkla cevapsız kalır:
- Neden bu sıklıkta temizlik yapılıyor?
- Neden bu kimyasal tercih ediliyor?
- Neden bu yöntem yeterli kabul ediliyor?
Kayıtlar bu sorulara yanıt vermiyorsa, sanitasyon yalnızca belge üretir; güvence üretmez.
Etkili Bir Sanitasyon Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
Etkili sanitasyon, alışkanlıklarla değil risk verileriyle şekillendirilmelidir. EMP sonuçları, trendler ve tekrar eden bulgular sanitasyon planlarını yönlendirmeli; temizlik sıklığı ve yöntemleri doğrulama ile desteklenmelidir.
Ayrıca sanitasyon, EMP ve IPM süreçleri entegre bir şekilde ele alındığında gerçek kök nedenler görünür hale gelir ve sürdürülebilir kontrol sağlanır.
Temizlik Yetmez, Güvence Üretmek Gerekir
Sanitasyonun amacı yalnızca yüzeyleri temizlemek değildir. Asıl amaç, kontaminasyon riskini kalıcı ve doğrulanabilir şekilde kontrol altına almaktır.
Sanitasyon yapıldığı hâlde kontaminasyon tekrar ediyorsa, sorun temizlikte değil; sanitasyonun nasıl tasarlandığında, nasıl doğrulandığında ve nasıl yönetildiğindedir.
Gıda güvenliğinde gerçek güven, yapılan işten değil; o işin gerçekten işe yaradığından emin olunduğu anda oluşur.
Sonraki Adımlar
Gıda işletmeleri için verimlilik arayışında olanlara Qualiqo güvenilir ve kapsamlı bir sanitasyon yönetim çözümü sunar. Qualiqo, gıda güvenliği ve sanitasyon süreçlerini daha iyi operasyonel kontrol için kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmıştır. İşletmelerin temizlik planlarını takip etmesine, görevleri doğrulamasına ve gıda güvenliği standartlarını karşılamasına yardımcı olur. Özellikleri arasında denetim yönetimi, gerçek zamanlı bildirimler ve ayrıca operasyonlar genelinde tam izlenebilirlik yer alır. Qualiqo ile gıda işletmeleri dijital dönüşümü benimser ve bu sayede gıda güvenliği taahhütlerini güçlendirir.
“Sanitasyon Var, Kontaminasyon Neden Devam Ediyor?” hakkında yeterince bilgi aldınız mı?
Qualiqo size yardımcı olmak için burada. Sanitasyon ve hijyen, Lab. ve EMP, IPM ve Haşere Kontrolü ile ilgili sorularınızı yanıtlıyor. Ayrıca yazılımın temel özellikleri ve faydaları hakkında bilgi veriyoruz. Qualiqo demosuna erişmenize ve hatta ücretsiz deneme almanıza yardımcı oluyoruz.
